Yerden Isıtma Isıtmıyorsa: Kollektörde 5 Adımlı Ölçüm

Yerden ısıtma ısıtmıyorsa ilk iş kombiyi ya da ısı pompasını suçlamak değil, kollektörde ölçüm yapmaktır. Bir temaslı termometre ve sistemin manometresiyle sorunun ısı kaynağında mı, devrelerde mi, yoksa kontrol tarafında mı olduğunu yarım saat içinde ayırmak mümkündür. Aşağıdaki sıra, en kolay kontrolden en ayrıntılısına doğru ilerler.

1. Basınç Doğru mu?

Kollektörün ya da kazanın yanındaki manometreye bakın. Kapalı bir ısıtma sistemi soğukken genellikle 1,5–2 bar civarında çalışır; doğru değer projenizde yazar. Basınç bunun belirgin şekilde altındaysa sistemde hava vardır ya da bir yerde kaçak olabilir. Basınç düşükken yapılan diğer ölçümler yanıltıcı olur, bu yüzden önce bu adım düzeltilmelidir.

Basınç sistem ısınınca hızla yükselip soğuyunca yeniden düşüyorsa, ya da emniyet ventilinden su damlıyorsa, genleşme tankının ön basıncı bitmiş olabilir. Sistem sık sık su eksiltiyor ve dolaşan su çamurlaşıyorsa, borunun oksijen bariyerli olup olmadığı ve tesisatın yaşı da sorgulanmalıdır.

2. Kollektöre Sıcak Su Geliyor mu?

Termometreyi kollektörün gidiş borusuna tutun. Burada bilinmesi gereken ilk şey, yerden ısıtmada gidiş suyunun radyatör sistemindeki kadar sıcak olmadığıdır. Su çoğu sistemde 30–40 °C arasındadır, ısı pompalı sistemlerde çoğu zaman 35 °C civarındadır ve boruya elle dokunulduğunda yalnızca ılık hissedilir. Bu normaldir.

Ölçülen değer, kazanda ya da ısı pompasında ayarlı sıcaklığa yakın değilse sorun devrelerde değil, kaynakta, karışım vanasında ya da kollektör pompasındadır. Bu durumda odalardaki vanalarla uğraşmak sonuç vermez. Kombiye bağlı sistemlerde tersi de görülür: karışım vanası arızalanınca kollektöre 50 °C'nin üzerinde su gelir. Bu hem konforu bozar hem de parke ve şap için risklidir.

3. Her Devrenin Dönüşü Isınıyor mu?

Kollektörün alt tarafındaki dönüş borularını tek tek yoklayın. Diğerleri ılıkken bir tanesi soğuksa o devrede su dolaşmıyordur. En sık üç nedeni vardır: aktüatör açılmıyordur, devrede hava kalmıştır ya da debimetre kapalı veya çok kısık bırakılmıştır. Soğuk dönüş borusu, sorunun hangi odada olduğunu doğrudan gösterir. Havası kalan devrede önce kollektördeki hava purjöründen hava alınır; inatçı havada devreler tek tek yıkanır.

Bütün dönüşler aynı anda soğuksa sorun tek bir odada değil, ortaktır. Çoğu zaman kollektör girişindeki filtre tıkanmıştır ve hiçbir devreye yeterli su geçmez. Filtre temizliği ve basınç kontrolü, ev sahibinin yılda bir yapması gereken bakımlardır.

4. Gidiş ve Dönüş Arasındaki Fark Ne Kadar?

Yerden ısıtma devreleri genellikle gidiş ile dönüş arasında 5–10 °C fark olacak şekilde tasarlanır; ısı pompalı sistemlerde bu fark çoğu zaman 5 °C civarında tutulur. Fark bundan çok büyükse devreden yeterli su geçmiyordur ve debinin artırılması gerekir. Fark çok küçükse su devreden hızla geçiyor ama ısısını odaya veremiyordur. Bunun nedeni çoğu zaman kalın halı veya kalın parke gibi ısıyı geçirmeyen bir zemin kaplamasıdır.

Bir devrenin ihtiyaç duyduğu debi basit bir formülle bulunur:

Debi (L/saat) = Devrenin ısı ihtiyacı (W) ÷ (1,163 × sıcaklık farkı)

Örneğin 900 W ısı ihtiyacı olan bir oda, 5 °C farkla yaklaşık 155 L/saat, yani dakikada yaklaşık 2,6 litre ister. Debimetrede okuduğunuz değer bunun çok altındaysa devre kısık kalmıştır. Debinin her devre için nasıl ayarlandığını debimetreli kollektör yazımızda anlattık.

Zemin yüzeyini de ölçün

Kızılötesi bir termometreyle zemin yüzeyini ölçmek, ısının odaya gerçekten ulaşıp ulaşmadığını gösterir. Kışın oturma alanlarında yüzey çoğu zaman 22–27 °C arasındadır. Avrupa'da yerden ısıtma tasarımında esas alınan EN 1264 standardı, oturma alanlarında zemin yüzeyini en fazla 29 °C, banyolarda 33 °C ile sınırlar. Yüzey soğuk ama gidiş suyu yeterliyse sorun ya debidedir ya da kaplamadadır.

5. Termostat İstediğinde Aktüatör Açılıyor mu?

Odanın termostatını birkaç derece yükseltin ve kollektördeki ilgili aktüatörü izleyin. Elektrotermik aktüatörlerin açılması birkaç dakika sürer; tepesindeki gösterge ya da pim yükselmelidir. Hiç hareket yoksa termostat sinyal göndermiyordur, aktüatöre elektrik gelmiyordur ya da aktüatör arızalıdır.

Aktüatör hareket ettiği halde devre ısınmıyorsa iki şeye bakılır. Birincisi, aktüatörün kollektördeki vanaya uygun adaptörle takılıp takılmadığıdır; uyumsuz adaptörde aktüatör çalışır ama vanayı açamaz. İkincisi, aktüatörün normalde kapalı (NC) ya da normalde açık (NO) tipte olmasıdır; termostat ayarıyla uyumsuz tipte bir aktüatör odayı tam tersine çalıştırır. Termostatın güneş alan bir duvarda ya da mutfakta olması da odanın ısındığı yanılgısını yaratıp aktüatörü erken kapatır.

Antalya'da Yeterli Olan Sistem Ankara'da Neden Yetmeyebilir?

Bazı "ısıtmıyor" şikâyetleri arızadan değil, tasarımdan kaynaklanır. Bir evin ısı kaybı iç ve dış sıcaklık farkıyla orantılıdır. 20 °C'lik bir iç ortam için TS 2164'teki dış hava değerleriyle (Antalya +3 °C, Ankara −12 °C) bu fark Antalya'da yaklaşık 17 °C, Ankara'da yaklaşık 32 °C'dir; yani aynı ev Ankara'da yaklaşık 1,9 kat daha fazla ısı kaybeder. Zeminin verebileceği ısı ise EN 1264'teki şu bağıntıyla zemin yüzey sıcaklığına bağlıdır:

Zeminden verilen ısı (W/m²) = 8,92 × (zemin yüzey sıcaklığı − oda sıcaklığı)^1,1

Ölçüt	Antalya	Ankara
İç ve dış sıcaklık farkı	17 °C	32 °C
Örnek oda için gereken ısı	40 W/m²	yaklaşık 75 W/m²
Bunun için gereken zemin yüzey sıcaklığı (20 °C oda)	yaklaşık 24 °C	yaklaşık 27 °C
Oturma alanı üst sınırı (EN 1264)	29 °C	29 °C

Ankara'daki ev sınırın altında kalır ama zemini çok daha sıcak tutmak zorundadır. Bu da ya daha sık boru aralığı ya da daha yüksek su sıcaklığı demektir. Antalya'ya göre döşenmiş bir sistem Ankara'nın soğuk günlerine yetişemez. Uzun devreler de aynı sonucu doğurur: tek bir devre fazla uzun tutulursa debi düşer ve odanın uzak ucu soğuk kalır; bu yüzden devre boyları projede sınırlandırılır. Böyle bir sistemde ölçümler normal çıkar ama ev yine ısınmaz; çözüm ayarda değil, ısı kaybı hesabındadır.

"Yerden Isıtma Zaten Yavaş Isınır" Doğru mu?

Kısmen doğru. Şap ve kaplama ısıyı depolayarak çalıştığı için soğuk bir evde sistem ilk açıldığında oda sıcaklığının yerine oturması saatler sürebilir. Ancak sistem bir gün boyunca çalıştığı halde oda hâlâ soğuksa bu artık yavaşlık değil, yukarıdaki adımlardan birinde bulunacak bir sorundur.

Ölçüm Sonucuna Göre Olası Neden

Ölçümde gördüğünüz	Olası neden	Ne yapılmalı?
Basınç 1 barın altında	Hava, kaçak ya da genleşme tankı	Hava alın, kaçağı arayın, tank ön basıncını kontrol ettirin
Gidiş suyu ayarlı değerden düşük	Kaynak, karışım vanası ya da pompa	Kazanı ya da ısı pompasını ve karışım grubunu kontrol edin
Bütün dönüşler soğuk	Tıkalı filtre ya da pompa	Kollektör filtresini temizleyin
Tek bir dönüş soğuk	Aktüatör, hava ya da kısık debimetre	Aktüatörü ve debimetreyi kontrol edin, devrenin havasını alın
Gidiş-dönüş farkı 10 °C'den büyük	Düşük debi	Debimetreyi formüldeki değere göre açın
Fark çok küçük, oda yine soğuk	Isıyı geçirmeyen zemin kaplaması	Kaplamanın ısıl direncini değerlendirin
Bütün ölçümler normal, ev soğuk	Tasarım, yüksek ısı kaybı	Isı kaybı ve boru aralığı hesabını yeniden yaptırın

CKare olarak şap dökülmeden önce her devreye basınç testi yapıyoruz; çünkü şap altında kalan bir sorunu sonradan ölçümle bulmak mümkün, düzeltmek ise zordur. Ölçümleri yaptınız ama sorunu bulamadıysanız ya da yeni bir yapıda sistemi baştan doğru kurmak istiyorsanız, yerden ısıtma sistemlerimizi inceleyebilir, keşif talebinizi iletebilirsiniz.