Oksijen Bariyerli Yerden Isıtma Borusu ve Tesisat Ömrü
Yerden ısıtma boruları şapın içine gömülür ve onlarca yıl boyunca değiştirilemez. Bu yüzden boru seçiminde verilen tek bir yanlış karar, yıllar sonra tıkanan devreler, arızalanan pompalar ve verimi düşen bir ısı pompası olarak geri döner. Bu yazıda oksijen bariyerinin neden vazgeçilmez olduğunu, standardın sınırlarını ve tesisat ömrünü uzatan detayları rakamlarla anlatıyoruz.
Oksijen Difüzyonu ve Korozyon Riski
Plastik borular, moleküler yapıları gereği oksijen gazını çok küçük miktarlarda da olsa geçirir. Bariyersiz bir borudan kapalı devre tesisat suyuna sürekli oksijen girer. Suda çözünen bu oksijen; kollektör, pompa, ısı pompasının eşanjörü ve varsa çelik boru gibi metal parçalarda korozyona (paslanmaya) yol açar.
Çamurlaşma: Korozyon Tortusu ve Biyofilm
Tesisat suyunda çamur oluşumunun iki ayrı kaynağı vardır:
-
Korozyon tortusu: Oksijenin metal parçaları paslandırmasıyla oluşan demir oksit parçacıkları suya karışır ve zamanla koyu renkli bir çamur halinde birikir.
-
Biyofilm: Yerden ısıtmanın 30–45 °C'lik ılık suyu, mikroorganizmaların çoğalması için uygun bir ortamdır. Boru iç yüzeyinde oluşan biyolojik tabaka, korozyon tortusuyla birleşerek akışı daraltır.
Sonuç aynıdır: Daralan devrelerden yeterli su geçmez ve bazı odalar ısınmaz. Tortu, ısı pompasının dar kanallı plakalı eşanjörünü tıkar ve sirkülasyon pompalarının kilitlenmesine neden olur.
EVOH Bariyeri ve DIN 4726 Sınırı
Oksijen bariyerli borularda, borunun dış yüzeyine veya katmanları arasına EVOH (etilen vinil alkol) adı verilen özel bir polimer katman uygulanır. Bu katmanın ne kadar etkili olması gerektiğini DIN 4726 standardı belirler: "Oksijen sızdırmaz" kabul edilen bir boru, 40 °C'de metrekare iç yüzey başına günde en fazla 0,32 mg oksijen geçirebilir. Yerden ısıtma borusu seçerken, ürünün bu standarda göre test edildiği teknik föyden kontrol edilmelidir.
800 Metrelik Bir Villa Tesisatında Oksijen Hesabı
Standardın sınırının pratikteki anlamını bir villa üzerinden hesaplayalım:
-
Boru iç yüzeyi: 16x2 mm boruda iç çap 12 mm'dir; 1 metre borunun iç yüzeyi π × 0,012 ≈ 0,038 m². 800 metrelik bir tesisatta toplam iç yüzey yaklaşık 30 m² eder.
-
Bariyerli boruda izin verilen en fazla oksijen: 30 m² × 0,32 mg ≈ günde 10 mg, yılda yaklaşık 3,5 gram.
Bu, metal parçaların yıllarca tolere edebileceği çok düşük bir miktardır. Bariyersiz boruda ise oksijen geçişi bu sınırın çok üzerindedir ve aynı tesisat her yıl sürekli olarak çok daha fazla oksijen alır. Şapın içine gömülü borular sonradan değiştirilemeyeceği için bu fark, tesisatın ömrü boyunca birikerek büyür.
Su Sıcaklığı ve Bölge: Düşük Sıcaklıklı Akdeniz Sistemlerinin Avantajı
Plastikten oksijen geçişi sıcaklıkla hızlanır. DIN 4726'nın 80 °C için izin verdiği sınır (3,60 mg/m²·gün), 40 °C sınırının yaklaşık 11 katıdır. Bu da tesisatın hangi sıcaklıkta çalıştığının, dolayısıyla bölgenin iklimiyle doğrudan ilgili olduğunu gösterir:
-
Antalya ve Akdeniz kıyısı: Ilıman kışlar sayesinde yalıtımlı villalarda ısı ihtiyacı düşüktür; ısı pompasıyla çalışan yerden ısıtma çoğunlukla 30–35 °C su ile yeterli olur. Borular, oksijen geçişinin en yavaş olduğu sıcaklık aralığında çalışır.
-
Soğuk iç bölgeler: Isı ihtiyacının yüksek olduğu iklimlerde yerden ısıtma daha sıcak suyla çalışır; radyatör veya kazanla birlikte kurulan karma sistemlerde aynı tesisat suyu 70–80 °C'ye kadar çıkabilir. Bu sistemlerde oksijen bariyeri ve sistem suyunun kalitesi daha da kritik hale gelir.
Antalya'ya özgü bir diğer konu ise doldurma suyudur. ASAT verilerine göre kentin şebeke suyunun sertliği kaynağa göre değişir: Gürkavak ve Yemişpınarı kaynaklarında ortalama 16 Fransız sertlik derecesi iken, Haziran 2025 analizlerinde Yeşilbayır deposunda 48 dereceye kadar çıkmıştır. Sert suyla doldurulan bir tesisatta kireç, özellikle ısı pompasının plakalı eşanjöründe birikebilir. Bu yüzden tesisatın hangi suyla doldurulacağı da projede değerlendirilmelidir.
Oksijenin Tesisata Girdiği Diğer Yollar
Oksijen bariyerli boru, oksijenin en büyük giriş yolunu kapatır; ancak tek yol bu değildir. İlk dolumda ve sonradan yapılan su takviyelerinde suyla birlikte oksijen girer. Hava pürjörlerinden, kaçak yapan bağlantılardan ve yanlış basınçla çalışan genleşme tankından da hava sisteme karışabilir. Bu nedenle sistem basıncının düzenli kontrol edilmesi, sık su takviyesi gerekiyorsa kaçağın aranması ve sistemin tipine ve cihaz üreticisinin önerisine göre hava ayırıcı ile tortu tutucu kullanımının değerlendirilmesi gerekir.
Projelerimizde Kullandığımız Bariyerli Borular
Yerden ısıtma projelerimizde Alman Fränkische markasının oksijen bariyerli PE-Xa ve PE-RT borularını kullanıyoruz. Doğru boru seçimi, doğru dolum ve düzenli basınç kontrolüyle birleştiğinde yerden ısıtma tesisatı 50 yılı aşan bir servis ömrüne ulaşabilir. Borunun bağlandığı kollektörün seçimini kollektör ve aktüatör yazımızda, sistemin bütün olarak nasıl projelendirildiğini ise yerden ısıtma hizmet sayfamızda bulabilirsiniz.