Isı Pompası Almadan Önce Elektrik Tesisatında Kontrol Edilecek 5 Şey

Isı pompası kurulduktan sonra çıkan arızaların bir kısmı cihazdan değil, evin elektrik altyapısından kaynaklanır. Bağlantı gücü, kablo kesiti, sigorta ve kaçak akım koruması, topraklama ve şebeke gerilimi cihaz gelmeden kontrol edilirse, sonradan yaşanan "sorun cihazda mı, elektrikte mi" tartışması baştan önlenir.

1. Evin Bağlantı Gücü Isı Pompasını Kaldırır mı?

Isı pompası, fırın ve çamaşır makinesi kış akşamı aynı anda çalışabilir. Bu hesapta en sık gözden kaçan yük ise cihazın yedek elektrikli ısıtıcısıdır. Pek çok ısı pompasının iç ünitesinde ya da boylerinde 3, 6 veya 9 kW gücünde bir elektrikli ısıtıcı bulunur; çok soğuk günlerde, buz çözme sırasında ve sıcak su hijyen programında devreye girer. 9 kW'lık bir ısıtıcı genellikle üç fazlı besleme ister.

Elektrik aboneliğinizin bağlantı gücü, cihaz ile bu ısıtıcının toplamını ve evin diğer yüklerini karşılamıyorsa ana sigorta atar. Güç yetersizse dağıtım şirketinden güç artırımı istenir; bu başvuru zaman alabileceği için cihaz siparişinden önce yapılmalıdır.

2. Kablo Kesiti ve Hat Uzunluğu Uygun mu?

Isı pompası panodan ayrı bir hatla beslenmeli ve kablo kesiti üreticinin montaj kılavuzundaki değerden küçük olmamalıdır. Kesit seçilirken iki şeye bakılır: kablonun akımı ısınmadan taşıyabilmesi ve hat boyunca kaybolan gerilimin, yani gerilim düşümünün sınırda kalması. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, motorlu cihazları besleyen hatlarda bu kaybı %3 ile sınırlar.

İnverterli cihazlar yumuşak kalkış yaptığı için eski tip cihazlar gibi ani ve yüksek bir akım çekmez. Asıl sorun, cihaz soğuk bir gecede saatlerce tam güçte çalışırken uzun ve ince bir hatta gerilimin sürekli düşük kalmasıdır. Dış ünite bahçenin uzak bir köşesindeyse kesit, hat uzunluğuna göre yeniden hesaplanmalıdır. Aşağıda Antalya ve Ankara için bu hesabın bir örneği var.

3. Sigorta ve Kaçak Akım Koruması Doğru Seçildi mi?

Cihaz için ayrı bir otomatik sigorta ve en fazla 30 mA'lik bir kaçak akım koruması kullanılmalıdır. Burada rölenin tipi de önemlidir. İnverterli cihazlar bir arıza anında, evlerde yaygın olan A tipi rölenin her zaman algılayamadığı doğru akım bileşenli kaçak akımlar üretebilir. Bu yüzden bazı üreticiler F ya da B tipi röle ister. Yanlış tipte bir röle ya cihazı korumaz ya da sebepsiz yere atarak ısıtmayı keser. Doğru tip, cihazın teknik dokümanında yazar.

Dış ünitenin yanına, bakım sırasında cihazın bütün fazlarını aynı anda kesen bir servis şalteri konmalıdır. Servis şalteri, teknisyenin panoya gitmeden cihazın enerjisini güvenle kesmesini sağlar.

4. Topraklama Ölçüldü mü?

Topraklama, dış ünitedeki bir arızada metal gövdeye dokunan kişiyi korur. Eski binalarda topraklama hattı hiç olmayabilir ya da direnci yüksek çıkabilir. Bunu anlamanın tek yolu ölçümdür. Ölçümün kurulumdan önce yetkili bir elektrikçiye yaptırılması ve sonucun yazılı olarak alınması, ileride çıkabilecek bir arızada neyin kontrol edildiğini de belgeler.

5. Şebeke Gerilimi Ne Kadar Dalgalanıyor?

Avrupa'da da kullanılan EN 50160 standardına göre şebeke gerilimi 230 V'un ±%10 aralığında kalmalıdır. Kırsal bölgelerde ve hat sonundaki evlerde gerilim akşam saatlerinde bu aralığın altına düşebilir; inverterli cihazlar da düşük gerilimde hata koduyla durur. Üç fazlı beslenen cihazlarda bir fazın düşmesi ya da fazlar arasındaki dengesizlik de cihazı korumaya alır.

Bir gerilim regülatörünün gerekip gerekmediği tahminle değil, birkaç gün süren ve üç fazlı hatlarda her fazı ayrı izleyen kayıtlı bir ölçümle anlaşılır. Ölçüm kurulumdan önce yapılırsa, regülatör masrafının kime ait olduğu tartışması da ortadan kalkar.

Antalya ile Ankara Arasında Akım Farkı

Aynı plandaki ve aynı yalıtıma sahip iki evi düşünelim. Isı kaybı, iç ve dış sıcaklık farkıyla doğru orantılıdır. 20 °C'lik bir iç ortam için TS 2164'teki dış hava değerleri kullanıldığında bu fark Antalya'da yaklaşık 17 °C, Ankara'da yaklaşık 32 °C'dir. Cihazın çektiği akım ise basit bir formülle bulunur:

Akım (A) = Çekilen elektrik gücü (W) ÷ Gerilim (V)

Ölçüt	Antalya	Ankara
Tasarım dış hava sıcaklığı (TS 2164)	+3 °C	−12 °C
İç ve dış sıcaklık farkı	17 °C	32 °C
Evin ısı ihtiyacı	yaklaşık 8 kW	yaklaşık 15 kW
Çekilen elektrik gücü (verim 3 kabulüyle)	yaklaşık 2,7 kW	yaklaşık 5 kW
Tek fazlı hatta akım (230 V)	2.700 ÷ 230 ≈ 12 A	5.000 ÷ 230 ≈ 22 A
En soğuk günde 6 kW yedek ısıtıcı da çalışırsa	çoğu zaman gerekmez	5 + 6 = 11 kW, tek fazda ≈ 48 A

Ankara'daki 48 A, tek fazlı bir konut hattı için fazla yüksektir. Bu yüzden soğuk bölgelerde ısı pompalı evler çoğu zaman üç fazlı beslemeye geçer. Üç fazlı hatta aynı güç üç faza bölünür ve faz başına akım yaklaşık 11.000 ÷ (1,73 × 400) ≈ 16 A'e iner. Tablodaki ısı ihtiyacının bir evde nasıl hesaplandığını kapasite hesabı rehberimizde adım adım anlattık.

Aynı Hat, İki Farklı Sonuç: Gerilim Düşümü Hesabı

Tek fazlı bir hatta yüzde gerilim düşümü şu formülle hesaplanır:

%e = (200 × L × P) ÷ (k × S × U²)

Burada L hat uzunluğu (m), P cihazın gücü (W), k bakırın iletkenlik katsayısı (56), S kablo kesiti (mm²) ve U gerilimdir (230 V). Panodan dış üniteye 30 metrelik bir hat için sonuçlar şöyledir:

Durum	Kesit	Gerilim düşümü	Sonuç
Antalya, 2.700 W	2,5 mm²	≈ %2,2	uygun
Ankara, 5.000 W	2,5 mm²	≈ %4,1	%3 sınırını aşıyor
Ankara, 5.000 W	4 mm²	≈ %2,5	uygun

Aynı kablo Antalya'da sorunsuz çalışırken Ankara'da sınırı aşar. Bu hesap yalnızca gerilim düşümünü gösterir; kesit ayrıca sigorta değerine ve kablonun nasıl döşendiğine göre de kontrol edilmelidir.

Akımı düşürmenin bir yolu da cihazı düşük su sıcaklığıyla çalıştırmaktır. Radyatörler 50-55 °C su isterken sulu yerden ısıtma 30-35 °C ile yetinir. Su sıcaklığı düştükçe cihazın verimi artar ve aynı ısı için daha az elektrik çeker.

Beş Kontrol Bir Bakışta

Kontrol	Neye bakılır?	Nasıl anlaşılır?
Bağlantı gücü	Sözleşme gücü; cihaz, yedek ısıtıcı ve evin diğer büyük yükleri	Elektrik faturası ya da dağıtım şirketi kaydı
Kablo kesiti	Kılavuzdaki kesit, hat uzunluğu, %3 gerilim düşümü sınırı	Gerilim düşümü hesabı ve yerinde kontrol
Sigorta ve kaçak akım rölesi	Ayrı hat, en fazla 30 mA, cihazın istediği röle tipi, servis şalteri	Cihazın teknik dokümanı
Topraklama	Topraklama hattının varlığı ve direnci	Yetkili elektrikçinin ölçümü
Şebeke gerilimi	230 V ±%10 aralığı; üç fazlı hatta faz dengesi	Birkaç gün süren kayıtlı ölçüm

Bu Kontrol Kimin İşi?

Sık duyulan görüş, elektrik altyapısının elektrikçinin, cihazın ise üreticinin sorunu olduğudur. Kâğıt üzerinde doğrudur; ama arada kalan ev sahibidir. Cihazın elektriksel ihtiyacını bilen taraf ile tesisatı kuran tarafın kurulumdan önce aynı listeyi kontrol etmesi, sorumluluğu netleştirir. Boylerde destek ısıtıcının getirdiği ek yükü de bu hesaba katmayı unutmayın.

Elektrik tarafı baştan hazırlanan bir evde cihaz, kışın en soğuk gecesinde sebepsiz yere durmaz. Liste tamamlandıktan sonra cihaz seçimine geçmek için havadan suya ısı pompası çözümlerimizi inceleyebilir, sorularınızı bize iletebilirsiniz.